Підручник з Польської мови (профільний рівень). 10 клас. Іванова - Нова програма
§ 8. Styl publicystyczny
Używany jest w publicystyce prasowej, radiowej i telewizyjnej, dotyczącej aktualnych spraw społecznych, politycznych, gospodarczych i kulturalnych. Autorami tekstów są głównie dziennikarze, a odbiorcami - czytelnicy gazet, słuchacze i telewidzowie. Publikowane wypowiedzi mają wpływać na stan wiedzy odbiorców, czyli przede wszystkim informować, a poza tym mają kształtować sądy, przekonania i postawy ludzi - czyli bardzo ważna jest ich funkcja perswazyjna (nakłaniająca).
Rozwój współczesnych środków masowego przekazu, tzw. mediów, pozwala mówić o jeszcze szerszym zjawisku, jakim jest w ogóle język prasy, radia, telewizji czy język w Internecie.
Styl publicystyczny jest niejednorodny. Obejmuje:
informację — relacje o faktach i zdarzeniach;
publicystykę - rozumianą jako przedstawianie sądów i opinii na jakiś temat, komentarz do aktualnych wydarzeń;
propagandę — rozpowszechnianie i wyjaśnianie idei, poglądów i doktryn w celu pozyskania jak największej liczby zwolenników;
reportaż - relację z wydarzeń, których uczestnikiem lub naocznym świadkiem był sam autor.
Wyróżniki stylu publicystycznego
Dobór środków językowych zależy od gatunku wypowiedzi dziennikarskiej.
Drobne wiadomości prasowe (komunikaty) są zwięzłe, przeważa słownictwo oficjalne, często szablonowe, zdania pojedyncze, brak komentarza i oceny. Celem jest sprawne, szybkie, jednoznaczne podanie wyczerpującej informacji według schematu: kto, co, gdzie, kiedy, jak, dlaczego i z jakim skutkiem.
Styl artykułów publicystycznych i komentarzy jest inny, bogaty w różne środki stylistyczne. Artykuł zwykle rozpoczyna informacja o komentowanym zdarzeniu, pytanie problemowe, nakreślenie tła historycznego, cytat, anegdota, postawienie tezy, a kończy podsumowanie lub jakaś efektowna puenta. Wywód opiera się na serii argumentów i kontrargumentów, ważne jest logiczne uporządkowanie i racjonalne myślenie. Autor artykułu chce przekonać adresata o słuszności głoszonych tez, zyskać w czytelniku zwolennika dla swego stanowiska, szerzej poinformować go o aktualnej sytuacji w jakiejś dziedzinie życia społecznego, gospodarce, polityce itp.
Styl propagandy, zwłaszcza politycznej, podporządkowany jest doraźnym potrzebom politycznym — zyskaniu sojuszników i równocześnie zwalczaniu przeciwników jakiejś idei. Oprócz perswazji występują tu często elementy manipulacji językowej, czyli wpływania na cudze poglądy za pomocą nieetycznych, nieuczciwych metod. Pewne fakty są przedstawiane w sposób tendencyjny, czyli tak, aby pasowały do z góry przyjętej tezy, podczas gdy inne, mniej wygodne, pomijane milczeniem. Zamiast argumentów używa się propagandowych haseł i sloganów oraz niewybrednych środków oddziałujących na emocje odbiorcy, np. inwektyw. Powiela się te same schematy i szablony językowe. Częsta jest frazeologia i metaforyka militarna, stwarzająca obraz świata w stanie ciągłej wojny.
Styl reportażu zbliża się do stylu artystycznego. Tworzywem jest często słownictwo i frazeologia potoczna, konkretna, odnosząca się głównie do pola pojęciowego „człowiek”. Stosunkowo dużo jest czasowników, które sprawiają, że styl staje się dynamiczny, żywy. Używa się mowy niezależnej, cytując dosłownie wypowiedzi bohaterów. Reportaż ma zwykle układ chronologiczny, przedstawia zdarzenia w faktycznym porządku, tak jak się działy. Zawiera ponadto opisy literackie oraz zwroty odautorskie. Celem jest jak najwierniejsze udokumentowanie pewnego autentycznego wycinka otaczającej nas rzeczywistości. Obowiązuje ogólna zasada: „Bliżej życia!”
Reportaż to także termin oznaczający gatunek literacki zaliczany do literatury faktu.
Jak twierdzi Walery Pisarek, znawca współczesnej prasy polskiej, „różnice między wiadomościami a publicystyką i reportażem wyraźnie przejawiają się w nagłówkach”. Nagłówek (tytuł, podtytuł, nadtytuł, śródtytuł) ma przyciągać uwagę czytelnika i skłonić go do przeczytania danego fragmentu. W wymyślaniu atrakcyjnych nagłówków autorzy uciekają się do różnych chwytów stylistycznych:
a) sięgają po słownictwo potoczne lub środowiskowe;
b) stosują aluzje literackie, modyfikując np. tytuły dzieł literackich lub znane cytaty;
c) „pożyczają” i przerabiają tytuły filmów, piosenek, nazwy zdarzeń historycznych, przysłowia, znane powiedzenia postaci historycznych lub osób z życia publicznego;
d) tworzą tzw. kontaminacje słowotwórcze (krzyżująze sobą wyrazy) lub kontaminacje frazeologiczne łączą w jeden różne związki frazeologiczne).
Po nagłówkach można odróżnić gazety i czasopisma poważne i uznane od prasy nazywanej brukową, goniącej za tanią sensacją i schlebiającej najmniej wybrednym gustom.
Gatunki publicystyczne
Ogromnie liczne gatunki publicystyczne można podzielić na trzy grupy:
1) te, w których przeważa funkcja komunikatywna, czyli informowanie, np. informacja prasowa, notatka, sprawozdanie, biogram, życiorys, kalendarium, raport;
2) te, w których przeważafunkcja perswazyjna: publicystyczny przegląd wydarzeń, komentarz, artykuł, felieton, esej, apel, hasło, slogan, rozmowa redakcyjna, dyskusja, polemika, list otwarty, list do redakcji, list od redakcji, materiał krytyczny;
3) te, które służą rozrywce i zabawie, np. humoreska, gawęda, dowcip, horoskop, materiały satyryczne, psychozabawa, kącik porad itp.
Język środków masowego przekazu ma ogromny wpływ na współczesną polszczyznę. Dla wielu osób, zwłaszcza tych, które nie czytają książek, staje się on jedynym wzorcem kulturalnego języka polskiego.
UWAGA! Polszczyzna, z którą się stykasz w prasie, radiu i telewizji, nie zawsze zasługuje na bezkrytyczne naśladownictwo. Unikaj przenoszenia do swych wypowiedzi szablonowych wyrażeń, tak częstych w prasie, np. aktywne uczestnictwo, owocna współpraca, atmosfera wzajemnego zrozumienia, szeroki wachłarz probłemów, istotne dokonania, kluczowy problem, szerokie rzesze społeczeństwa. Nie kopiuj wyrazów modnych, natrętnie nadużywanych, np. w latach dziewięćdziesiątych były to takie słowa; temat, problem, trend, pakiet, platforma (porozumienia), płaszczyzna (działania), opcja, alternatyw a, filozofia (rządu), wyartykułować, w tym wyrażeń przyimkowych, np. na odcinku, na linii, na bazie, na styku, na przestrzeni (lat). Zanim sięgniesz po któreś ze słów-wytrychów, pomyśl chwilę i przypomnij sobie znane ci inne określenia. Uważaj szczególnie na natrętne, wszędobylskie przymiotniki, takie jak szeroki, pełny, wysoki, poważny, złożony, częste w sztampowych wyrażeniach: szeroki udział, pełna całość, wysokie osiągnięcia, poważny wzrost, złożony problem. Wyeliminuj całkowicie puste słowa-ozdobniki: konkretnie, konkretny, praktycznie, generalnie, dokładnie, w tym momencie. Staraj się mówić własnymi słowami! Nie bądź niewolnikiem narzucanych z zewnątrz złych wzorców!
48. a) Wypisz z dowolnej gazety kilkanaście nagłówków prasowych i uporządkuj je następująco:
a) nagłówki zawierające wyrazy potoczne,
b) aluzje do znanych dzieł literackich, filmów, piosenek, wypowiedzi postaci historycznych lub osób publicznych,
c) nagłówki zawierające (często odpowiednio przerobione!) znane związki frazeologiczne i przysłowia,
d) nagłówki oparte na tzw. grze słów. A może znalazłeś nagłówki zbudowane w inny sposób?
b) Przejrzyj dowolną gazetę codzienną i wypisz z niej najczęściej powtarzające się modne wyrazy natrętne oraz te wyrażenia i zwroty, które rażą cię swoją szablonowością.
49. Zredaguj trzy krótkie komunikaty prasowe dotyczące najważniejszych twoim zdaniem wydarzeń ostatniego tygodnia. Zaproponuj dla każdego z nich taki nagłówek, który najskuteczniej przyciągnie uwagę czytelników.
50. Określ ton uczuciowy podanego artykułu. Wskaż w nim środki stylistyczne uwypuklające jego polemiczny charakter. Jakie cechy tego artykułu pozwalają na zaliczenie go do stylu publicystycznego?
W ostatnim numerze „Wiadomości literackich” Skiwski wystąpił z artykułem na temat pacyfizmu. Skiwski twierdzi, że jeśli jest się przeciwnikiem wojny i masowego mordowania ludzi, musi się być również przeciwnikiem zabijania zwierząt. Ale jakich zwierząt? Gdzie się zatrzymamy? Czy nie wolno zabijać tylko konia, czy też i zająca? A ptaki? (Ale dajmy już spokój ptakom). Czy wolno zabijać owady i co robić z bakterią nosacizny, na którą zachorował koń? Czy ratować konia, czy bakterie? Skiwski nazywa Ghandiego jedynym konsekwentnym pacyfistą ze względu na jego jarstwo.
Wszyscy wiemy, że czcigodny Ghandi zabrał ze sobą do Londynu kozę. A może dla tej kozy wyjazd z ojczyzny gorszy był od śmierci? I jeszcze jedno. Od czego zacząć? Czy zacząć od propagandy niezabijania szczurów, czy też niezabijania ludzi? W dzisiejszym obrazie świata to nie są te same zagadnienia. Poza naiwnością argumentacji w słowach Sławskiego daje się odczuć chłód i perfidia w stosunku człowieka. Ciekawsze jest, dlaczego tak pisze, niż to, co pisze. Nie mogę się oprzeć wrażeniu, że Skiwski jest skrępowany, że kogoś udaje, że rozwija skrzydeł do lotu, że stroi się w cudze piórka. Psiakrew. Znowu mi się ptak przypomniał.
(A. Słonimski Kroniki tygodniowe, 1933 r.)
51. a) Przeczytaj artykuł. Określ jego styl.
RZECZPOSPOLITA KRZEMIENIECKA ALBO NOWE ATENY WOŁYŃSKIE
Szanowni Państwo, prezentujemy naszą najnowszą książkę — Rzeczpospolita Krzemieniecka albo Nowe Ateny Wołyńskie autorstwa Bożeny Górskiej. Krzemieniec to jedno z tych miast-symboli w historii Polski, o którym pamięć jest bardzo skromna. A to przecież miejsce narodzin Juliusza Słowackiego i jeden z najważniejszych ośrodków edukacyjnych w dziejach Polski. Po III rozbiorze miasto trafiło pod panowanie Imperium Rosyjskiego. W latach 1805-1832 działało tam słynne Liceum Krzemienieckie (Gimnazjum Wołyńskie, Ateny Wołyńskie). Tradycję szkoły z początku XIX w. kontynuowało Liceum Krzemienieckie powołane przez Józefa Piłsudskiego w 1920 roku. Dzieje tej szkoły są osią narracji naszej książki. Był to prawdziwy fenomen edukacyjny lat międzywojennych, któremu nie dorównała później żadna szkoła — ani w PRL, ani obecnie. Słynne Liceum jest tylko pretekstem do opowiedzenia historii międzywojennego Krzemieńca. Miasta przepięknie położonego w ciągnącej się kilkanaście kilometrów dolinie. Okolice te nie bez przyczyny nazywane były Szwajcarią Wołyńską.
Autorka wybrała bardzo niekonwencjonalną metodę literacką, nawiązującą do tej, którą zastosował Jarosław Marek Rymkiewicz w encyklopediach Słowacki i Leśmian czy Antoni Słonimski w Alfabecie wspomnień. Dzięki hasłowej formie opisu, w 45 esejach udało się autorce omówić więcej zagadnień niż mogłaby pomieścić klasyczna monografia „Liceum i miasta”. W książce znajduje się ponad 70 archiwalnych ilustracji, część z nich jest po raz pierwszy publikowana.
(Jacek Tokarski tekst ukazał się w nr 19 (287) 17-30 października 2017)
b) Wypisz najważniejsze tezy z tego artykułu.
52. Nagłówek prasowy powinien informować czytelnika. Spróbuj odpowiedzieć na pytania, posługując się analizą nagłówków:
Polacy porwani w Afryce
SPOTKANIE OPOZYCJI Z PREZYDENTEM W BELWEDERZE
Kto?.................................................................
Co zrobił, robi, zrobi?.......................................
Gdzie?..............................................................
Z kim?...............................................................
53. Ułóż pytania do podanych fragmentów tekstów A), B) i spróbuj na nie odpowiedzieć, posługując się analizą nagłówków i komunikatów.
BEZ KOPERT 1 KARTEK
A) Od 1 marca wycofujemy z obiegu wszystkie kartki i koperty z nadrukowanymi znaczkami, wydane w latach 1980-1989 - poinformował wczoraj rzecznik Poczty Polskiej.
Wycofanie z obiegu kartek i kopert związane jest z denominacją złotego. Po 1 marca trzeba przyklejać nowe znaczki o odpowiednim nominale.
(paro)
B) PRZEMYCALI ZŁOTO
Prawie 4 kilogramy złota mieli przy sobie 3 Polacy, których celnicy zatrzymali w czwartek po południu na przejściu w Cieszynie.
Złoto prawdopodobnie pochodzi z Turcji. Stamtąd przemytnicy przyjechali samochodem. Nie próbowali jednak wjechać do Polski przez przejście w Boguszowicach, lecz zatrzymali się w pobliżu przejścia na moście Wolności w Cieszynie. Krótki odcinek drogi do Polski chcieli przejść. Liczyli, że w tłumie turystów nie zostaną zauważeni.
To nie był przypadek. Grupa przemytników została rozpracowana. W tym dniu czekaliśmy na nich - powiedział nam jeden z szefów Urzędu Celnego w Cieszynie.
Wartość przemycanego złota oszacowano na ok. 150 tys. zł. (Paz)
54. Do podanych informacji dołącz nagłówki. Zastanów się, czy bardziej interesujące są takie, które mówią o zdarzeniu, czy takie, w których dominuje reklama i ekspresja.
Zapach chleba bardzo intensywnie działa na nasze zmysły. Mało kto jest w stanie oprzeć się pokusie odłamania kęsa ze świeżego, gorącego bochenka. Od zarania dziejów ma niebagatelne znaczenie symboliczne, stał się bohaterem wielu przysłów i porzekadeł. Mówi się często: „Mieć spokojny kawałek chleba”, „Głodnemu chleb na myśli” czy „U wdowy chleb gotowy” lub wręcz „Bez pracy nie ma kołaczy”. O kromkę „chleba naszego powszedniego” modlą się codziennie w wielu domach. Jest zatem zrozumiałe, że po gorący, taki z chrupiącą skórką potrafimy, szczególnie przed świętami, stać w kolejkach.
KATOWICE (Inf. wł.) Jedyny w Polsce wspólny koncert Budki Suflera i Perfecta odbędzie się nie gdzie indziej - tylko w Katowicach. 10 grudnia o godz. 18 w „Spodku” na jednej scenie spotkają się dwie super grupy. Jedna jest kultową grupą pokolenia dorastającego w latach 70., druga - pokolenia lat 80.
Perfect, po dość długim okresie milczenia, nagrał właśnie nową płytę pt. „Jestem” i miejmy nadzieję, że kaseta będzie do nabycia podczas koncertu.
Budka Suflera na katowickie występy przyjeżdża co prawda bez „gorącego nagrania”, ale za to wprost z tournee po Stanach Zjednoczonych.
Oba zespoły zagrają na pewno stare, dobrze znane przeboje. Jak już mieliśmy się okazję nieraz przekonać, trafiają one zarówno do dawnych fanów, dzisiejszych - dziestolatków, jak i do młodych ludzi. Bilety są do nabycia m.in. w kasach „Spodka”.
(maw)
55. Jakie środki językowe wykorzystali dziennikarze, dając swoim artykułom poniższe nagłówki? Pogrupuj nagłówki na: aluzje literackie, gry słów, wyrazy potoczne, przysłowia, tytuły filmów, piosenek itd. Uwzględnij także inne możliwości.
Przegrana na punkty; Żółta kartka dla kanclerza; Do własnej bramki;
Nokaut - w gigancie; Czy demokracja gnije?; Biały niedźwiedź mocno śpi; Bank - bankrutem.
Portmonetkę daj mi luby
My się zimy ...!
...Tam trzeci korzysta
REWANŻ ODFAJKOWANY
56. Atrakcyjny tytuł przyciąga czytelnika.
a) Spróbuj odgadnąć zawartość informacji na podstawie tytułu.
b) Po przeczytaniu całości wydziel te fragmenty tekstu, które dotyczą opisywanego zdarzenia.
c) Jesteś redaktorem; zabrakło miejsca na cały artykuł w gazecie. Skróć go tak, aby zawierał tylko wyrazów; zapisz go.
d) Nie podoba ci się tytuł. Nadaj inny. Wykorzystaj poznane wcześniej środki językowe.
BENEK, BÓJ SIĘ BOGA!
Goniec z laboratorium kontroli medycznej przyniósł mi kopertę. Otworzyłem ją niecierpliwie i już po przeczytaniu pierwszego zdania skonstatowałem, że wynik testu antydopingowego jest pozytywny. Odkrytym w organizmie środkiem jest stanozolol. Pozostało mi sprawdzić numer kodu identyfikacyjnego. Przerzuciłem listę zawodników. Cyfry naprowadziły mnie na nazwisko - Johnson. Początkowo nie kojarzyłem tego że zwycięzcą biegu na 100 m. Czytam imię: Ben. Doznałem ogromnego szoku.”
Tak przed pięciu laty opisywał książę Alexandre de Merode, przewodniczący komisji medycznej MKOL, największą aferę w historii nowożytnego sportu. Dziś nikt już nie używa patetycznych słów i dramatycznych opisów. Po prostu czarnego jąkałę spalono na ołtarzu prawdy.
Książę de Merode opowiadał drżącym głosem o wielkim przełomie. O próbie pierwszego totalnego ataku na przykłady sportowej demoralizacji. Świat jest naiwny, ale nie do tego stopnia, by księciu uwierzyć. Oczywiście, lud miał rację. Mądrość ludowa i tym razem zwyciężyła - prosty, nieskomplikowany kibic patrzył w stronę elegancko odzianych działaczy międzynarodowych i wiedział swoje: „brali, biorą i będą brać”
(Wprost)
UWAGA! Nagłówki możemy budować za pomocą różnych konstrukcji składniowych.
Przypomnij sobie: Zdania to wypowiedzenia z osobową formą czasownika, np. Pieniędzy wystarcza tylko na życie.
Oznajmienia to wypowiedzenia, które możemy uzupełnić osobową formą czasownika, ale sam czasownik w nagłówku nie występuje. Nazywamy je też równoważnikami zdania, np. Prezydent - w Stanach Zjednoczonych.
Zawiadomienia to wypowiedzenia, których podstawą jest rzeczownik w mianowniku, np. Dziecięce podróżowanie, Narkotyk Ameryki Południowej.
Zawiadomienia określnikowe to takie tytuły, w których występują określenia rzeczownika, czasownika i rozpoczynają się przyimkiem: Na osiedlowym straganie, W sejmie, Z Belwederu.
57. Jakie konstrukcje składniowe występują w poniższych nagłówkach?
Na wariackich papierach Ja tu tylko mieszkam Oczy mogą kłamać Dwadzieścia lat minęło Podatki, weksle, opłaty Burza mózgów
58. Wybierz z gazety codziennej kilka nagłówków i określ:
a) Za pomocą jakich środków językowych zbudowano te nagłówki?
b) Jaką konstrukcją składniową - zdanie, oznajmienie, zawiadomienie - są te nagłówki?
c) Czy nagłówek: informuje, reklamuje, jest ekspresją, czy może streszcza nam artykuł?
d) Zmień nagłówek (tytuł) artykułu i zaproponuj własny.
59. a) Przejrzyj gazetę codzienną i wskaż w niej stałe rubryki. Podstawowe działy to:
• kolumna depeszowa (polityka, ekonomia, sprawy społeczne)
• kultura
• sport
• korespondencje
• ogłoszenia
• program radia i telewizji
b) Spróbuj nadać własne tytuły-nagłówki wymienionym działom, np. Z kraju i ze świata; Bramki, bramki.
Kształcenie językowe. Reportaż
60. a) Przeczytaj.
Prasa, radio i telewizja są nazywane środkami masowego przekazu informacji.
Informacja może mieć formę wiadomości, komunikatu, dziennika, kroniki wydarzeń, przeglądu aktualności, wywiadu, rozmowy, oświadczenia, notatki prasowej, depeszy, korespondencji, sprawozdania, reportażu.
Środki masowego przekazu najczęściej posługują się stylem publicystycznym.
Informacja prasowa to głównie słowo drukowane, towarzyszą mu (choć nie zawsze): fotografie, rysunek, wykres, mapa. Prasa ukazuje się w stałych określonych odstępach czasu, np. gazeta - raz dziennie, tygodnik - raz na tydzień. Informacja prasowa jest trwała i może być wielokrotnie odbierana i przechowywana.
Informacje radiowe i telewizyjne mają inne cechy. Docierają do odbiorcy natychmiast, gdy tylko otworzy się odbiornik. Są podawane z dużą częstotliwością. Obydwa te środki posługują się słowem mówionym. Spiker radiowy i spiker telewizyjny mówią wprost do słuchacza, co potęguje wrażenie autentyzmu sytuacji nadawania i odbierania informacji; żywy głos ma przy tym większą silę oddziaływania niż milcząca gazeta.
Pomyśl, co wolisz i dlaczego:
- reportaż drukowany i z fotografiami?
- reportaż radiowy z dokumentacją foniczną, tj. żywą rozmowę, odgłosami przyrody, muzyką?
- reportaż telewizyjny ukazujący rozmawiających ludzi w różnych planach filmowych, ruchome obrazy rzeczywistości w ruchu, działaniu i przemianach?
Który reportaż stwarza najlepsze złudzenie uczestniczenia w zdarzeniach? Największe ich prawdopodobieństwo?
b) Wykonaj plan szczegółowy. Zapisz swoje refleksje po przeczytaniu powyższego artykułu.
ZAPAMIĘTAJ
Reportaż - gatunek prozy publicystycznej, żywy opis zdarzeń i faktów, znanych autorowi z bezpośredniej obserwacji.
Reportaż o przygotowaniach do EURO:
- obyczajowy
- podróżniczy
- polityczny
- wojenny
- literacki (materiał autentyczny z fikcją fabularną).
61. a) Przeczytaj.
WARTO WIEDZIEĆ
Podstawową cechą reportażu jest ciekawe i rzeczowe przedstawienie faktów zgodnie z rzeczywistością, dbałość o aktualność, wagę i uprawdopodobnienie przedstawionych problemów, komunikatywność stylu, żywy język, obrazowość. Autor reportażu powinien udokumentować prezentowanie treści, czemu służy m.in. powoływanie się na materiały i źródła, z których korzysta, przytaczanie wypowiedzi osób biorących udział w zdarzeniach
lub posiadających wiarygodne informacje. Autentyczności służy także prezentacja własnych spostrzeżeń i przeżyć reżysera, który poznaje problem z bezpośredniej obserwacji, bywa sprawozdawcą, świadkiem, współuczestnikiem i — zawsze — rekonstruktorem wydarzeń. Jednak subiektywne oceny i opinie autora nie powinne być narzucane odbiorcom. Siłą reportażu jest umiejętność konfrontowania różnych stanowisk. Reportaż zbliża się do prozy artystycznej, gdy autor przybiera określoną konwencję narracyjną (np. w reportażu podróżniczym wykorzystuje formę listu lub dziennika), potrafi udramatyzować wydarzenia, eksponować sylwetki bohaterów. Cechą reportażu literackiego jest też umiejętność częściowego skoncentrowania uwagi na samej postaci reportera, na jego pracy. Poetyka reportażu jest najbliższa noweli, obie formy łączy zwięzłość i jednowątkowość akcji, prostota i przejrzystość fabuły. W Polsce mistrzami tego gatunku są m.in. Hanna Karali i Ryszard Kapuściński.
b) Wypisz najważniejsze cechy reportażu.
62. Przeczytaj reportaż. Do jakich reportaży go odniesiesz i dlaczego. Czy przekonał ciebie do spędzenia wakacji w Egipcie?
Egipt kusi tyloma atrakcjami turystycznymi, że w czasie jednego urlopu nie sposób skorzystać ze wszystkich. Są tu fascynujące zabytki starożytnej cywilizacji, a wybrzeże Morza Czerwonego słynie z doskonałych warunków do nurkowania na rafach koralowych.
Pod piramidami
Sezon turystyczny trwa przez cały rok. Nawet zimą niebo jest błękitne i świeci słońce, a pogoda bardziej sprzyja zwiedzaniu niż w czasie letnich upałów. Można połączyć wypoczynek nad morzem z wycieczkami po dolinie Nilu, śladami faraonów.
Na przedmieściu Kairu w Gizie zachowały się najsłynniejsze starożytne budowle świata - piramidy. W kairskim Muzeum Egipskim zobaczymy dzieła sztuki znalezione w całym kraju. Najsłynniejsza część zbiorów to skarby znalezione w grobowcu Tutenchamona. Złoty sarkofag, trony, maska ze złota i lapis-lazuli robią ogromne wrażenie.
Trzeba też odwiedzić Luksor położony nad Nilem, kilkaset kilometrów na południe od Kairu. W Tebach zachowały się świątynie, posągi i obeliski. Najokazalszy jest zespół kultowy Amona-Re w Karnaku. Największa sala świątyni ma pół hektara powierzchni, a 134 kolumny przywodzą na myśl kamienny las.
W Dolinie Królów na zachodnim brzegu Nilu przez 500 lat składano w skalnych grobowcach mumie faraonów i niezliczone dzieła sztuki. Do tej pory odnaleziono 60 miejsc wiecznego spoczynku władców. Sensacją było odkrycie pełnego skarbów grobowca Tutenchamona. Dziś w Dolinie Królów można oglądać malowidła i napisy związane z kultem zmarłych faraonów.
Podwodny świat
Po trudach zwiedzania można odpocząć nad Morzem Czerwonym. Chociaż śródmieście Hurghady jest hałaśliwe i ruchliwe, wystarczy wypłynąć w kilkugodzinny rejs na rafy koralowe, by odkryć niezwykły świat.
Nie trzeba nurkować z butlami, wystarczy mieć maskę, rurkę do oddychania i płetwy. Tuż pod powierzchnią wody widać rafy, ukwiały, rozgwiazdy i ławice bajecznie kolorowych ryb. Gatunki, które są prezentowane w akwarium morskim w Hurghadzie, występują w tych stronach masowo.
Bella Relaks
63. a) Przeczytaj.
MUZEA POŚWIĘCONE HENRYKOWI SIENKIEWICZOWI
Muzeum w Woli Okrzejskiej na Podlesiu mieści się w dworku, który należał do babki pisarza Felicjanny Cieciszowskiej. Tu Henryk się urodził (5 maja 1846 r.) i spędził pierwszych 9 lat, a i po wyprowadzeniu się stąd rodziców często odwiedzał rodzinne strony w czasie wakacji. Poza samym domem niewiele przetrwało osobistych pamiątek związanych z pisarzem, ale można tu obejrzeć różne wydania książek, napisanych przez Sienkiewicza i o Sienkiewiczu, listy i portrety, a poza tym bogatą kolekcję rzeźb ludowych przedstawiającą różnych bohaterów jego książek.
Muzeum w Oblęgorku koło Kielc zostało ofiarowane Sienkiewiczowi przez społeczeństwa polskie w 1900 r. z okazji 25-lecia jego pracy pisarskiej. Do wybuchu pierwszej wojny światowej przebywał tu przez kilka miesięcy w roku, a resztę czasu spędzał w podróżach. Tu w Oblęgorku powstały fragmenty powieści „W pustyni i w puszczy”. W 1958 r. rodzina przekazała pałacyk na muzeum. W jego zbiorach znajdują się listy Sienkiewicza, różne wydania jego dzieł, fotografie i portrety.
b) Jakie muzeum poświęcone pamięci wybitnego człowieka znajduje się w miejscu twego zamieszkania? Postaraj się napisać o nim krótki reportaż.
64. Jak opisać eksponat muzealny? Zapisz w punktach, jakie informacje powinien zawierać opis eksponatu znajdującego się w muzeum.
Moja notatka: ____
65. Podkreśl słowa i wyrażenia, których można użyć w opisie przedmiotu eksponatu ukazanego na fotografii.
bez dekoracji, drewniany, metalowy, szklany, owalny, w kształcie serca, z prostokątnymi ścianami, z otwieranym wieczkiem, złoty, niebieski, czerwony, na niewielkich nóżkach, koronkowe falbanki, wzór w kratę, motywy roślinne, zielone i żółte ornamenty, ozdobny, okazały, niepozorny, dekoracyjny, elegancki, misterny, funkcjonalny
Dobra rada
Kiedy przyglądasz się eksponatowi muzealnemu, odpowiedz sobie na pytanie, dlaczego znalazł się on na wystawie. Dotyczy to zwłaszcza przedmiotów, które nie są dziełami sztuki. Potrzebne informacje znajdziesz zwykle na tabliczce umieszczonej przy eksponacie. Możesz także o nie zapytać przewodnika.
66. a) Przeczytaj.
Sołomija Kruszelnycka - to imię budzi zainteresowanie na całym świecie. Jej sukcesy odbiły się głośnym echem w świecie muzyki. Za honor uważano możliwość wystąpienia wspólnie na operowej scenie. Byli to sławni śpiewacy: Caruso, Sitto Ruffo, Battistini i in.
Przyszła na świat 23 września w 1872 r. w wiosce Biliawinca na Ternopolszczyźnie w wielodzietnej rodzinie wiejskiego duchownego.
„Pytacie, skąd jestem?... Urodziłam się na Podolu, koło Tarnopola... Wioska moja taka sobie, nie tak ładna, jak okolice górskie, ale dosyć wesoła” — tak pisała w jednym z listów Sołomija Kruszelnycka do Michajła Pawłyka.
Pierwszym jej nauczycielem muzyki był ojciec, razem z braćmi i siostrami śpiewała w chórze rodzinnym. Ukończyła ze srebrnym medalem Konserwatorium Halickiego Towarzystwa Muzycznego.
Dźwięczny glos — mezzosoprano — wykształcenie muzyczne, wyczucie piękna, sceniczna posągowa sylwetka — tak nagrodziła ją przyroda. Wszystko to przepowiadało niezwykłą przyszłość.
Kształciła się we Włoszech, uzupełniając swoje muzyczne wykształcenie. W drugiej połowie 1890 roku rozpoczęła triumfalne występy na scenach teatrów świata: Polska, Włochy, Rosja. Była w stosunku do siebie bardzo wymagająca, pracowała, stale rozwijając swój talent śpiewaczki, uczyła się obcych języków (władała sześcioma językami, czytała literaturę piękną i polityczną.
W 1897 Sołomija Kruszelnycka po raz pierwszy pojechała do Południowej Ameryki. Ten kontynent podarował jej największą popularność. A potem po powrocie Włochy, Warszawa, Petersburg, Wiedeń, Paryż, Neapol. Największe sceny świata ubiegają się o jej występ na swoich scenach.
Mężem jej został włoski adwokat Cezare Ricconi - wielki miłośnik muzyki. Ślub odbył się w Buenos-Aires, tu śpiewaczka czuła się szczęśliwą, tu miała wielu szczerych przyjaciół.
W 1928 roku występuje we Lwowie, Kołomyi, Stanisławowie, w Tarnopolu. Po śmierci męża wraca w rodzinne strony. Spotkało ją tu wiele przykrości. Władza radziecka nacjonalizuje jej dom, pozostawia jej jedno mieszkanie. Nie wolno opuszczać Związku Radzieckiego.
Konserwatorium Lwowa po wojnie zaprasza ją na posadę profesora śpiewu. Zapada na zdrowiu, ale mimo podeszłego wieku i choroby co roku koncertuje.
16 listopada 1952 umilkło serce tej wielkiej śpiewaczki. Spoczywa na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
b) Wynotuj najważniejsze fakty z życia Sołomiji Kruszelnyckiej. Znajdź w Internecie ślady jej pobytu we Lwowie.
Kształcenie językowe. Dyskusja
67. Przeczytaj artykuł. Zapisz tezy na podstawie artykułu.
Dyskusja towarzyszy nam przez całe życie. Dyskutujemy w szkole, w domu, na ulicy. Dyskutuje parlament, rząd, radni. W centrum dyskusji tkwi spór, który wywołuje dyskusję. Jest więc ona sztuką przekonywania, obejmującą przede wszystkim wymianę argumentów między ludźmi. Istotą dyskusji jest dążenie do uzgodnienia stanowisk. Rozpoczynając dyskusję zorganizowaną na przykład w szkole, w klubie, na zebraniu, musimy ustalić temat, wybrać przewodniczącego dyskusji i osobę, która sformułuje problem bądź wygłosi referat, będący zagajeniem dyskusji. Czasem występuje koreferent, czyli osoba przedstawiająca zagadnienia z innego punktu widzenia.
Aby dyskusja mogła doprowadzić do zamierzonych celów, musi być dobrze przygotowana, zorganizowana i przebiegać zgodnie z obowiązującymi regułami. Na dyskusję składają się trzy zasadnicze elementy:
- wprowadzenie do dyskusji,
- głosy w dyskusji,
- podsumowanie dyskusji.
Wprowadza w temat dyskusji referent lub prowadzący dyskusję. Wprowadzeniem do dyskusji może być też projekcja filmu, o którym będzie się dyskutować, wspólnie wysłuchana audycja radiowa lub telewizyjna, wspólna wycieczka, lektura, a także odczytanie wypracowania szkolnego.
Głosy w dyskusji to wypowiedzi dyskutantów dotyczące wspólnie omawianego zagadnienia lub rozwiązywanego problemu.
Jakie zasadnicze warunki powinien spełniać głos w dyskusji?
Po pierwsze - wypowiedź powinna ściśle wiązać się tematem będącym przedmiotem dyskusji. Po drugie - należy przytaczać trafne, umotywowane argumenty, uzasadniać wygłaszane sądy i opinie. Po trzecie - wypowiedź powinna być krótka, zwięzła, rzeczowa, zakończona sformułowaniem logicznych wniosków.
Podsumowanie dyskusji polega na syntetycznym ujęciu i ocenieniu wniosków dyskutantów. Podsumowujący dyskusję, którym może być przewodniczący grupy lub referent, zobowiązany jest do omówienia wniosków w kolejności ich zgłoszenia i ustosunkowania się do wszystkich różnic poglądów.
Przygotowując się do zabrania głosu w dyskusji, trzeba najpierw zapoznać się z jej tematem, dokładnie przemyśleć zagadnienie, wyrobić sobie własny pogląd na daną sprawę, mieć określone zdanie. Wymaga to zebrania jak największej liczby trafnych argumentów uzasadniających własne stanowisko, a przede wszystkim dokładnej znajomości omawianego zagadnienia. Dlatego dobrze byłoby zanotować sobie na kartce w punktach kolejność spraw, które chcesz poruszyć i argumenty, które możesz przytoczyć w celu uzasadnienia własnego zdania lub odparcia przeciwnego stanowiska. Ponieważ prowadzący dyskusję udziela głosu w kolejności zgłaszania się dyskutantów, uważnie słuchaj, czy ktoś zabierający glos przed tobą nie powiedział już tego, o czym ty chcesz mówić lub czy nie przytoczył twoich argumentów. Jeśli tak, to zrezygnuj z zabrania głosu lub z tej części wypowiedzi, która pokrywa się z wypowiedzią przedmówcy.
Przez cały czas dyskusji należy bardzo uważnie słuchać wypowiedzi innych, by dobrze rozumieć ich sens, by móc ewentualnie podważyć ich stanowisko albo wesprzeć nowymi argumentami.
Zabierając głos w dyskusji, zawsze występuj w swoim imieniu. Możesz rozpocząć wypowiedź od takich np. wyrażeń i zwrotów: według mnie; w moim przekonaniu; uważam, że; sądzę, że; wydaje mi się, że; stoją na stanowisku, że; jestem przekonany, że; według mego zdania. Będzie ci również potrzebny zasób słów, wyrażeń i zwrotów podkreślających stosunek mówiącego do wypowiadanych treści, np. podzielam zdanie przedmówcy..., jestem przeciwnego zdania..., z wypowiedzi przedmówcy wynika, że..., ale tymczasem..., uzupełniając to, co powiedział przedmówca... łub: prawdopodobnie, przypuszczalnie; możliwe, że; z całą pewnością twierdzy; na pewno; nie ulega wątpliwości; być może; niestety.
Argumentując swoje stanowisko w dyskusji, możesz powołać się na autorytet lub posłużyć się cytatami. A oto kilka zwrotów służących do wprowadzania cytatu.
Przekonującym argumentem jest według mnie zdanie autora .....................
Jestem takiego samego zdania, co autor .....................
Najlepiej potwierdzają mój sąd słowa: ..........................
Powołam się na słowa ................................................
Słowa: „................” w pełni potwierdzają moje sądy.
Najpełniej wyraził to autor ................ , pisząc; „................”.
Odwołam się do słów poety „................”.
Aby przekonać wszystkich o słuszności mego zdania, zacytuję słowa
................: „, ......... ”.
Powołam się tu na słowa autora .........: „.........”.
Z całym zaufaniem odnoszę się do słów autora .........: „.........”.
Wypowiedź dyskutanta może przybrać różny charakter w zależności od usposobienia, temperamentu, typu inteligencji wypowiadającego się, od sytuacji, w której toczy się dyskusja oraz od uczestników dyskusji.
Dyskutant opanowany, kulturalny wypowiada się zwykle w sposób prosty, stara się nie obrazić przeciwnika w dyskusji, nie podnosi głosu. Używa na przykład takich zwrotów:
Moim zdaniem kolega nie ma racji. Jestem zdania, że ....
Nie zgadzam się z poglądem kolegi, ponieważ ...
Będę polemizował ze stanowiskiem kolegi w sprawie ...
Dyskutant mniej opanowany, porywczy, chętniej posługuje się stylem ostrym, zwłaszcza w dyskusji z gronem dobrze znanych osób. Powie np. tak:
Zdanie kolegi jest nie do przyjęcia ...
Absolutnie nie zgadzam się ze zdaniem kolegi ...
Kategorycznie protestuje przeciw...
Zdarza się, że dyskutant używa jeszcze innych zwrotów, obrażających adresata, np. To nieprawda, kolega nie ma racji ...
Kolega po prostu kłamie, przekręca fakty ...
Nie będę dyskutował z nieukiem ...
To, co kolega powiedział, to same bzdury, niedorzeczność, bezsens ...
Zasadniczym argumentem jest przy tym podniesiony ton głosu. Taki sposób wyrażania sądów świadczy o braku kultury dyskutanta, jest wysoce niewłaściwy.
Dyskutant wyjątkowo grzeczny, szczególnie w dyskusji z osobami oficjalnymi, pełniącymi ważne funkcje, wyrazi swój stosunek do wypowiedzi dyskutantów na przykład tak:
Jest mi niezmiernie przykro, ale nie mogę zgodzić się ze stanowiskiem...
Mój przedmówca w swojej niezmiernie interesującej wypowiedzi poruszył szereg słusznych spraw, ale ...
Podczas słuchania tej bardzo ciekawej wypowiedzi nasunęło mi się kilka drobnych uwag ...
Z przyjemnością stwierdzam,że wypowiedź była bardzo cenna, chciałbym jednak zwrócić uwagę na ...
Jeśli twój głos w dyskusji miałby przybrać styl ostry, którego nie należy nadużywać, to pamiętaj, że krytykować, atakować można tylko wypowiedziane poglądy, nigdy zaś przeciwnika. Dyskusja nie powinna przerodzić się w zwyczajną kłótnię, nie można w niej nikogo obrażać, trzeba umieć uszanować także różne zdania na ten sam temat.
Wskazówki dla dyskutujących
• Zabieraj głos tylko na określony temat i tylko wtedy, kiedy rzeczywiście masz coś ważnego do powiedzenia, czego nie powiedzieli twoi przedmówcy lub jeśli twoje argumenty wydają ci się bardziej trafne, słuszniejsze niż innych.
• Każde twoje stanowisko w określonej kwestii koniecznie umotywuj, uzasadnij konkretnymi argumentami.
• Mów krótko, rzeczowo, zwięźle, jasno formułuj wnioski.
• W swojej wypowiedzi posługuj się słownictwem typowym dla dyskusji.
• Czekaj cierpliwie na udzielenie ci głosu, nie przerywaj nigdy innym dyskutantom, choćby nie mieli racji (tylko prowadzący dyskusję ma prawo odebrać głos dyskutującym, zwłaszcza jeśli zaczynają mówić nie na temat).
• Uważnie słuchaj wypowiedzi dyskutantów, by dobrze zrozumieć ich sądy i opinie, abyś się mógł do nich właściwie ustosunkować.
• Zachowaj kulturę w dyskusji, szanuj poglądy innych, ale broń swego zdania, jeśli uważasz je za słuszne, siłą argumentów. Jeśli uznasz racje innych dyskutantów, możesz wycofać się publicznie ze swego poprzedniego stanowiska, to nie przynosi nikomu ujmy.
ZAPAMIĘTAJ
W sporze na słowa wygrywa ten, kto ma lepsze argumenty i potrafi wszystkich przekonać o swojej racji. Szereguj argumenty, wychodząc od prostych do złożonych, od znanych do nieznanych. Przy rozprawieniu się z argumentami przeciwnika stopniowo je eliminuj, począwszy od najbardziej ogólnych do konkretnych. W obliczu klęski zachowaj twarz i powiedz:„Może i masz rację - muszę to jeszcze głębiej przemyśleć". Pamiętaj, że należy do końca wysłuchać argumentów przeciwnika i przestrzegać kultury słowa.
68. Odszukaj w słowniku języka polskiego hasło dyskusja oraz wyrazy pokrewne temu wyrazowi. Przepisz podane niżej znaczenia i dopisz na podstawie poznanych artykułów hasłowych odpowiadające im wyrazy.
ustna lub pisemna wymiana zdań na jakiś temat, wspólne omawianie, rozpatrywanie jakiegoś zagadnienia - ......... .
dotyczący dyskusji, będący przedmiotem dyskusji, nadający się do dyskusji - ......... .
kobieta zabierająca głos w dyskusji - ......... .
mężczyzna zabierający glos w dyskusji - ......... .
prowadzić dyskusję, poddawać coś pod dyskusję - ......... .
69. Przepisz podane niżej zwroty i dopisz odpowiadające im zwroty bliskoznaczne spośród następujących: otworzyć dyskusję, zagaić dyskusję, zabierać głos w dyskusji, podsumować dyskusję, prowadzić dyskusję.
udzielać głosu dyskutantom - ......... .
wprowadzić w temat dyskusji - ......... .
rozpocząć dyskusję - ......... .
podjąć dyskusję, wypowiadać się - ......... .
zamknąć dyskusję - ......... .
70. Przeczytaj uważnie podane niżej wyrażenia, a następnie przepisz w punkcie
a) dodatnieokreślenia dyskusji, w punkcie b) ujemne. Podkreśl te wyrażenia, którymi oceniłbyś dyskusję, w której ostatnio uczestniczyłeś.
interesująca dyskusja chaotyczna dyskusja burzliwa dyskusja przewlekła dyskusja bezprzedmiotowa dyskusja
nieciekawa dyskusja rzeczowa dyskusja owocna dyskusja ciekawa dyskusja ożywiona dyskusja
71. Przepisz podane niżej zwroty, których użyjesz: a) jeśli zgadzasz się z głosem przedmówcy, b) jesteś innego zdania, c) jeśli chcesz uzupełnić wypowiedź przedmówcy.
zgadzam się z ......... .
przyznaję słuszność ......... .
jestem tego samego zdania ......... .
uzupełniając to, co powiedział ......... .
jestem przeciwnego zdania ......... .
należy jeszcze uwzględnić ......... .
popieram zdanie ......... .
warto jeszcze dodać, że ......... .
z wypowiedzi wynika, że ......... , ale tymczasem ......... .
przyznaję, że ......... , ale ......... .
nie podzielam sądu ......... .
chciałbym jeszcze dodać, że ......... .
72. Przepisz podane niżej zdania i wstaw brakujące przecinki. Kiedy możesz posłużyć się tymi zdaniami w dyskusji?
Mimo wszystko nadal będę się upierał że tak byłoby najlepiej.
Nie zgadzam się z twierdzeniem że chodzenie do teatru jest stratą czasu. Spróbuję przekonać cię że się mylisz.
Nie mam ani cienia wątpliwości że nie masz racji.
Nie przemyślałeś problemu mój drogi jeśli tak uważasz.
73. Przepisz podane czasowniki i dopisz zwroty im bliskoznaczne wybrane spośród następujących: naśladować bezkrytycznie, zapamiętać się w gniewie, rozzłościć się, przybrać postawę nieufną, wpaść wzdumienie, drażnić się żartobliwie.
Kiedy możesz posłużyć się czasownikami, a kiedy bliskoznacznymi im zwrotami?
małpować —
rozindyczyć się —
zacietrzewić się —
najeżyć się —
przekomarzać się
zbaranieć -
74. Przepisz podane zdania i wstaw brakujące przecinki. Podkreśl w każdym zdaniu tę jego część, która stanowi argumentację.
Często chodzę do teatru ponieważ bardzo lubię podziwiać grę aktorów na scenie.
Czytam sztuki sceniczne aby porównywać je z przedstawieniami teatralnymi.
Najbardziej lubię komedie gdyż jestem wesoły z natury.
75. a) Wysłuchajcie uważnie wybranej przez was audycji radiowej, a następnie przygotujcie do zabrania głosu w dyskusji na temat sposobu zrealizowania tej audycji. Przedtem wykonajcie następujące ćwiczenie:
b) Przepisz tekst i uzupełnij go wyrazami spośród niżej podanych. W razie potrzeby zmień ich formę.
Najważniejszym tworzywem audycji radiowej jest ......... .
Rozłożenie efektów dźwiękowych nazywamy ......... akustycznym.
Rozróżniamy trzy ......... głosowe: pierwszy plan, kiedy głos brzmi nadmiernie silnie, nazywamy ......... ; drugi plan, kiedy głos jest normalny, o naturalnej sile, nazywamy ......... normalnym, trzeci plan, kiedy głos jest cichszy od normalnego, nazywamy ......... oddalonym.
dźwięk, tło, plan, zbliżenie, glos, brzmienie
Sprawdź siebie
76. Wybierz właściwe odpowiedzi w pytaniach testowych, a pozostałe polecenia wykonaj w zeszycie.
1. Do zaistnienia komunikacji medialnej niezbędne są:
a) nadawca, komunikat, system łączy satelitarnych, słuch;
b) środek przekazu (medium), nadawca, przekaz, odbiorca,
c) mówienie, słuchanie, odbiorca, nadajnik,
d) nadawca, dźwięk, komunikat, odbiorca.
2. Mianem X Muzy określa się:
a) radio,
b) telewizję,
c) film,
d) balet.
3. Najważniejsze cechy kultury masowej to:
a) masowa produkcja filmów na niskim poziomie, masowy dostęp do uczestnictwa w programach rozrywkowych i publicystycznych, masowy dostęp do kultury wysokiej,
b) ogromna liczba programów rozwijających indywidualne zainteresowania, masowe uczestnictwo spikerów i aktorów w ich tworzeniu, indywidualne traktowanie każdego odbiorcy,
c) masowa publiczność, masowa produkcja, masowa produkcja przekazów, pierwszeństwo dla tematów popularnych i nowości, ujednolicanie gustów,
d) masowe kształcenie widzów za pośrednictwem mediów, powszechna możliwość wystąpienia przed kamerą, nieograniczony wybór programów na wysokim poziomie.
4. Przeczytaj tekst i odpowiedz na pytania.
Istotą przekazu telewizyjnego jest obraz, a dokładniej szereg następujących po sobie obrazów, z których zbudowane są ujęcia, sekwencje, tematy i bloki, a wreszcie całe programy Innymi słowy - bez obrazu trudno sobie wyobrazić telewizję: po prostu jej nie ma. Natomiast można ją sobie wyobrazić bez słów i zapewne również dlatego uważa się, że słowo pełni w telewizji rolę drugoplanową, że jest przewodnikiem pomagającym zrozumieć sens obrazu lub uzupełnieniem, dodającym obrazom dodatkowych znaczeń. (...) Nie wszyscy chcą się pogodzić z konsekwencjami takiego stanu, argumentując — również słusznie — że słowo jest bogatszym i głębszym nośnikiem znaczeń niż obraz. Słowo jest adresowane do wyobraźni człowieka — obraz natomiast czyni przekazywane treści jednoznacznymi, a więc w jakimś stopniuje „spłaszcza”. (K. Żurawski Technologia programu telewizyjnego)
Zdaniem autora tekstu słowo w telewizji:
a) pełni rolę drugorzędną względem obrazu, jest tylko wzbogacającym ją dodatkiem,
b) dominuje w telewizji, jest niezbędne do zrozumienia obrazu,
c) jest równie ważne jak obraz, zwłaszcza w partiach dialogowych,
d) jest nośnikiem najgłębszych znaczeń, ale „spłaszcza” obraz.
5. Ocena została wyrażona w słowach:
a) nie wszyscy chcą się pogodzić,
b) dlatego uważa się,
c) czyni przekazywane treści jednoznacznymi,
d) również słusznie.
6. Ostatnie zdanie: „Słowo jest adresowane do wyobraźni człowieka — obraz natomiast czyni przekazywane treści jednoznacznymi, a więc w jakimś stopniu je «spłaszcza»” jest:
a) wypowiedzeniem wielokrotnie złożonym podrzędnie,
b) wypowiedzeniem wielokrotnie złożonym współrzędnie,
c) wypowiedzeniem pojedynczym rozwiniętym,
d) równoważnikiem zdania.
7. W jakim środku masowego przekazu ukazał się poniższy tekst?
Konieczność wymiany tzw. oddawczych skrzynek pocztowych wiąże się dostosowywaniem polskiego ustawodawstwa do wymogów Unii Europejskiej. Ustawa wprowadzająca zmiany w prawie pocztowym weszła w życie już w sierpniu 2003 r., ale ustawodawca dał właścicielom współwłaścicielom nieruchomości 5 lat na dostosowanie się do unijnych przepisów.
Do nowych skrzynek muszą mieć dostęp wszyscy operatorzy publiczni, co w praktyce oznacza, że każdy będzie mógł coś do niej wrzucić. Kluczyk do skrzynki otrzyma tylko jej właściciel. Listonosze oraz inni operatorzy publiczni całą korespondencję będą wkładali przez szeroki otwór wrzutowy. Zmieści się w nim korespondencja o wymiarach 229x324x20 mm.
a) książce
b) prasie
c) audycji radiowej
d) programie telewizyjnym
8. Połącz w pary obie kolumny.
a) prasa
b) radio
c) telewizja
d) książka
1. nie odtwarza, lecz opisuje otaczający świat
2. jest dziełem zbiorowym, regularnie kolportowanym, ma stałą strukturę
3. wiernie odtwarza rzeczywistość, daje poczucie autentyzmu
4. funkcjonuje w Polsce od 1925 r.
9. Wypisz po trzy największe, twoim zdaniem, zalety telewizji, radia i Internetu.
10. „Technika w mediach kształtuje nowy sposób widzenia rzeczywistości”. Napisz, czy zgadzasz się z tym twierdzeniem. Podaj przykłady.
Kształcenie językowe. Ustna recenzja na temat dzieła sztuki
77. a) Przeczytaj uważnie tekst. Określ jego myśl zasadniczą. Jakie wymagania ma spełniać recenzja na temat dzieła sztuki?
Recenzja to rozwinięta ocena: książki, przedstawienia teatralnego, filmu, koncertu, wystawy plastycznej, a także ciągu zjawisk, np. artystycznych, następujących w pewnym odcinku czasu (np. tygodniowego programu telewizyjnego). Ocena obejmuje zarówno pochwałę, jak i krytykę. Obydwa rodzaje opinii wymagają uzasadnienia. Dlatego bywa poprzedzone prezentacją recenzowanego dzieła, wydarzenia, zjawiska. Zawiera ona elementy charakterystyki, streszczenia, opisu, sprawozdania. Recenzent powinien swobodnie operować wszystkimi wymienionymi formami wypowiedzi. Poza sprawnością pisarską musi się znać na rzeczach, o których mówi. W przeciwnym razie jego tekstowi zabraknie rzetelności i wartości informacyjnej. Zadaniem recenzji jest ułatwienie czytelnikowi, jaką książkę przeczytać, widzowi - jaki film czy spektakl obejrzeć itp. Pełni więc funkcję informacyjno-doradczą. Ale istnieje też inny odbiorca - autor dzieła: pisarz, malarz, kompozytor, reżyser, bądź jego wykonawca: aktor, muzyk itd. Punkt ciężkości spoczywa tutaj nie na informowaniu, a na wartościowaniu. Obie strony: krytykowana i krytykująca uczestniczą w doskonaleniu w powstawaniu dzieł coraz lepszych.
Gdy wartościujemy, musimy trzymać się określonych kryteriów. Obok kompetencji rzeczowej potrzebna jest wrażliwość moralna. Zdarza się, że bezwzględna krytyka powoduje dramaty i tragedie życiowe. Pisarze, aktorzy, malarze załamują się, popadają w choroby, ulegają myślom samobójczym.
Trzeba więc ważyć słowa i trzymać na wodzy swój temperament szydercy i prześmiewcy. Trzeba zwalczać szmirę i kicz, trzeba obnażać i nazywać po imieniu miernotę i nieudolność, trzeba odkrywać pustkę i czczość. Odpowiedzialność recenzenta kształtuje opinię publiczną. Recenzenta obowiązuje obiektywizm i sprawiedliwość w wydawaniu sądów. Na pewno nie zawsze będzie mu łatwo przezwyciężać własne, indywidualne upodobania, wznieść się ponad sympatie i antypatie.
Recenzje mogą się odznaczać rozmaitą długością. Zależy ona od przedmiotu oceny, funkcji tekstu, indywidualnych cech autora. Każdemu uczniowi znana jest odmiana recenzji towarzysząca wystawionemu przez nauczyciela stopniowi za wypracowanie, jest ona zasadniczą bardzo krótka, zawiera jednak wszystkie nieodzowne elementy. Recenzja dzieła naukowego albo też całości dorobku uczonego wymaga często kilkustronicowej objętości.
Przy pisaniu tekstu warto uwzględnić następujący schemat kompozycyjny:
- informacja o temacie dzieła, o jego autorze, wydarzeniu, wykonawcach itp.;
- omówienie treści dzieła, programu koncertu, charakterystyka wykonanych utworów, koncepcji reżysera czy organizatora wystawy malarskiej itp.;
- wydobycie w kontekście wcześniej podanych informacji wszelkich zalet i wad dzieła, jego wykonania, osiągnięć twórców i odtwórców, wymienienie niedostatków itp.;
- wniosek-wskazówka dla wszystkich zainteresowanych recenzją osób.
b) Odpowiedz na pytania:
1. Czym jest recenzja, jakie dzieła i zdarzenia mogą podlegać recenzowaniu?
2. Jakimi cechami musi się odznaczać dobry recenzent?
3. Jakie pozytywne i negatywne skutki może pociągnąć za sobą recenzja?
4. Jaki schemat kompozycyjny powinna mieć recenzja?
78. Przeczytaj jedną z nowel B. Prusa („Kamizelka", „Katarzynka"). Spróbuj zrecenzować jedną z nowel.
Orientacyjny schemat recenzji na utwór literacki
1. Treść utworu.
2. Aktualność tematyki utworu.
3. Krytyczna ocena utworu:
a) układ kompozycyjny,
b) mistrzostwa autora w przedstawieniu bohaterów,
c) właściwości ilustracji (jeśli takowe są),
d) wnioski recenzenta.
Schemat recenzji na spektakl teatralny
1. Temat utworu scenicznego.
2. Najbardziej jaskrawe fragmenty spektaklu.
3. Wrażenia spowodowane grą aktorów, scenografią, dekoracjami, kostiumami aktorów, charakteryzacją, efektami świetlnymi, muzyką, tańcem itp.
4. Ogólne wrażenia i ocena spektaklu.
5. Wnioski i rady dla wykonawców czy reżysera.
79. Wejdź w rolę recenzenta filmu, koncertu, wiersza itd. A może potrafisz napisać ocenę twojego podręcznika do literatury lub języka polskiego? Skorzystaj z zaproponowanego w tekście ćwiczenia schematu wypowiedzi. Aby trochę rozruszać mózg i rękę, zrób sobie krótką rozgrzewkę w postaci ćwiczeń słownikowych:
a) wynotuj wszystkie określenia kojarzące się z przedmiotem recenzji,
b) poszukaj synonimów słów: dobry, zły, wartościowy, tworzyć, autor.
80. Wybierz z napisanej przez siebie wypowiedzi dowolny sąd krytyczny. Nadaj mu następnie formę:
- ostrzejszą,
- łagodniejszą.
ZAPAMIĘTAJ
Warto czytać cudze recenzje, by nauczyć się pisać własną. Gdy ją tworzymy, musimy pamiętać nie tylko o prezentacji ocenianego zdarzenia lub dzieła i ich krytyce, ale także, a może przede wszystkim, o wydobyciu cech pozytywnych i o pochwale.
81. a) Obejrzyj obraz Jacquesa Luisa Davida „Przysięga Horacjuszy". Przeczytaj poniższy tekst.
W pierwszej połowie XVIII w. twórcy różnych dziedzin sztuki często nawiązywali do klasycznego ideału piękna, gloryfikowali starożytnych bohaterów, głosili potrzebę odrodzenia cnot antycznych. Za manifest klasycyzmu w malarstwie uznano dzieło francuskiego artysty Jacques’a Luisa Davida (1748-1785).
Obraz „Przysięga Horacjuszy” wystawił na kilka lat przed wybuchem francuskiej rewolucji (1789 r.), temat zaczerpnął z opowiadania rzymskiego historyka Tytusa Liwiusza: trzej bracia Horacjusze mają reprezentować Rzym w walce z miastem Alba Longa, w którego imieniu walczyć mieli trzej bracia Kuracjusze.
Davida zainteresował moment, w której trzej Horacjusze wypowiadają słowa przysięgi wypowiadanej przez ich ojca: stawiajcie honor i umiłowanie ojczyzny ponad wszystko. Szczytność postanowienia Horacjuszy, ich aktywność i nieugiętą wolę David podkreśla przez wyrazisty gest wyciągniętych ku ojcu rąk, zdecydowane, pełne ekspresji ustawienia ciał, silnie wydobyte kontury postaci, przypominających namalowane rzeźby.
Ojciec - w równie wyrazistym, pełnym ekspresji i patosu geście — wręcza synom miecze. Cała scena, nieco teatralna, świadomie pozbawiona ozdób ukazana jest na tle łuków doryckiego portyku, które wprowadzają spokój tworzą godną i podniosłą scenerię dla aktu przysięgi.
Rzymscy Horacjusze dochowali wierności. Dwóch z nich straciło życie. Zginęli też trzej Kuracjusze, broniąc swego miasta.
b) Postaraj się ustnie podać ocenę tego obrazu (recenzja ustna).
Jacques Louis David, „Przysięga Horacjuszy” (fragment), 1784-1785.
82. Przeczytaj tekst. Napisz rozprawkę, w której przedstawisz portret sportowca, aktora, pisarza, działacza społecznego, który jest dla ciebie wzorem.
Niewątpliwie sport odgrywa znaczną rolę w kształtowaniu charakteru człowieka. Uczy wytrwałości, samodyscypliny, współpracy w zespole. Pozwala przeżyć momenty euforii po zwycięstwie, ale również poznać gorzki smak porażki. Jednym słowem — hartuje duszę człowieka.
Ja chcę przedstawić znakomitego sportowca i wspaniałego człowieka w jednej osobie — Pelego. Pele to jego pseudonim sportowy. Naprawdę nazywa się Edson Arantes de Nascimento. Urodził się w roku 1940 w Baum, w Brazylii. Karierę sportową zaczynał jako piętnastolatek. Rok później zagrał w reprezentacji narodowej. Mając siedemnaście lat, zadebiutował na mistrzostwach świata. Został uznany za największego piłkarza wszech czasów i sportowca stulecia. Jako kapitan piłkarskiej drużyny Brazylii poprowadził ją do zwycięstw w mistrzostwach świata w latach 1958, 1962 i 1970. Zawsze grał w koszulce z numerem 10. Strzelił ponad 1300 goli.
Miał talent nie tylko sportowy. Okazał się również uzdolniony literacko, aktorsko i muzycznie. Napisał kilka swoich biografii, które stały się bestsellerami; wystąpił jako aktor w kilkudziesięciu filmach, do kilkunastu sam napisał muzykę.
Trzeba było niezwykle silnej woli, wytrwałości i pracowitości, by wydostać się z slumsów i osiągnąć sukces. Trzeba było niezwykłej skromności i pokory, żeby ten sukces nie przewrócił w głowie, nie popchnął w stronę nałogów i bezmyślnego życia.
A Pele wiódł życie twórcze. Pisał, grał, komponował muzykę. Wciąż spotykał się ze swymi wielbicielami, rozmawiał z chłopcami z dzielnic nędzy, pamiętając o tym, że sam kiedyś był jednym z nich. Tak mówił o sobie: „Dla mnie nie liczy się to, że strzeliłem tysiąc bramek, że mnie okrzyknięto najlepszym piłkarzem świata. Przecież każdy z nas kiedyś umrze. Najbardziej liczy się to, co się zrobiło dla drugiego człowieka. Liczy się miłość. I za to mnie ludzie lubią.”
W miejscowości, gdzie urodził się Pele, postawiono mu pomnik.
