Підручник з Польської мови (профільний рівень). 10 клас. Іванова - Нова програма

§ 24. Metonimia

Metonimia (zamiennia) to figura stylistyczna, polegająca na użyciu jednej nazwy w zastępstwie innej na tej zasadzie, że obie rzeczy oznaczane tymi nazwami pozostają ze sobą w pewnej rzeczywistej zależności, np. czytać Mickiewicza zastępuje wyrażenie czytać wiersz / utwór / dzieło Mickiewicza. Jak widać, nazwa zastępowana jest zawsze bardziej precyzyjna, dokładniejsza niż jej metonimiczny odpowiednik.

Metonimia jest zjawiskiem powszechnym w mowie potocznej, umożliwia skrótowe wyrażanie myśli wszędzie tam, gdzie szczegóły są nieistotne lub znane rozmówcom.

Metonimia występuje zazwyczaj jako nazwa:

• autora zamiast jego dzieła: szukać przykładów w Doroszewskim, wystawiać Mrożka;

• organu ciała zamiast przypisywanej mu funkcji: tęga głowa, ciężka ręka;

• narzędzia zamiast wytworu: genialne pióro, mistrzowski pędzel;

• rzeczy zawierającej coś zamiast zawartości: wychylić kielich, sala gwizdała; miejsca zamiast instytucji działającej w tym miejscu: Kreml grozi bojkotem;

• miejsca zamiast wydarzenia, które rozegrało się w tym miejscu: grozi nam drugi Wietnam; instytucji zamiast osób odpowiedzialnych: Petrochemia Płock podnosi ceny;

• producenta zamiast produktu: używaj tylko Gilettel;

• przedmiotu zamiast jego użytkownika: wygrała czarna honda;

• przyczyny zamiast skutku: zginął od kuli;

• skutku zamiast przyczyny: podał mu śmierć w ampułce;

• znaku zamiast przedmiotu nim oznaczanego: pokonany półksiężyc,

• pojęcia abstrakcyjnego zamiast konkretnego: miłość ci wszystko wybaczy.

Szczególną odmianą metonimii jest synekdocha, w której związek między nazwą zastępowaną i jej zastępnikiem dotyczy stosunków ilościowych, a mianowicie:

• występuje nazwa części zamiast całości (lać. pars pro toto):

Nigdy na ustach śmiechu,

Nigdy snu na źrenicy

(A. Mickiewicz Lilie)

źrenica zamiast oko;

• forma liczby pojedynczej zamiast mnogiej: to nic, to mojej matki grób zhańbiony, serce mi pęka, lecz oko nie płacze

(J. Słowacki Anioły stoją…)

oko zamiast oczy,

• nazwa bardziej ogólna (rodzajowa) zamiast szczegółowej: śmiertelni zamiast ludzie.